چند سالی است که با شروع فصل گرما به صورت مرتب این سوال را والدین می پرسند. فرزندم را برای آموزش کجا ببرم؟ به کدام یک از مراکز آموزشی؟ وقتی می پرسم فرزندتان چند ساله است می گویند نوزاد است. یعنی در واقع زیر یک سال سن دارد. می پرسم آموزش؟ منظورتان بازی است؟ والدین می گویند خیر برای یادگیری مهارت ها شنا. می پرسم چه کسی گفته که نوزادتان می تواند شنا را یاد بگیرد؟ می گویند فلان مرکز آموزشی که بسیار هم در اینستاگرام تعقیب کننده دارد. و……..
تصمیم گرفتم در قالب این مقاله کمی بیشتر در ارتباط با یادگیری در رشته شنا بخصوص برای نوزادان و کودکان زیر ۴ سال صحبت کنم.
فرایند یادگیری چیست؟
بیایید ببینیم اصلا فرایند یادگیری چیست. یادگیری تغییرات نسبتاً پایدار در توان رفتاری فرد می باشد. ناگفته نماند که این تغییرات باید نتیجه تجربه و تمرین باشند. بیایید این جمله ها را به زبان ساده تر تحلیل کنیم. در یادگیری ابتدا باید تغییر اتفاق افتد و این تغییر باید نتیجه تمرین باشد. از آنجاییکه ما به نوزاد تمرین نمی دهیم پس نمی تواند یاد بگیرد. شاید بپرسید پس حرکات شبیه به شناکردن که در شبکه های اجتماعی به وفور نشان داده می شوند از کجا می آیند؟ این مسئله به تئوری چالش باز می گردد. نوزاد مدتی بین ۷ تا ۹ ماه را در یک فضای آبی در شکم مادر طی می کند. تحقیقات نشان داده که نوزادان به علت زندگی در این محیط آبی، رفلکسی را همراه دارند که باعث انجام حرکاتی شبیه به شناکردن می شود. همانطور که ذکر شد این حرکات رفلکس یا بازتاب هستند یعنی غیر ارادی بوده و باید قبل از ۱۴ ماهگی ازبین بروند و اگر از بین نروند نشان دهنده اخلال در سیستم عصبی مرکزی می باشند. پس باید گفت که بسیاری از این رفتارها بازتابی هستند و زمانی انجام می شوند که حتی مادر در آب زایمان کرده باشد. هیچ جنبه علمی ندارند و در موردشان باید این جمله معروف برنامه های مستند هالیوودی را به کار برد. “Don’t try this at home” . بله ، “لطفا امتحانش نکنید“. حرکت نوزاد در آب کدامیک از مؤلفه ها را دارد؟ قطعاً هیچ کدام. وقتی که کودکی حرکتی را انجام می دهد و حرکت او هیچ یک از مشخصه های یاد گیری را در خود ندارد می توانیم بگوییم که صرفاً اجرا می کند و یاد نگرفته است. در مورد نوزادان حتی اجرا هم انجام نمی شود و بیشتر حرکات از بازتاب ها ناشی می شوند.
پس اگر با این امید که نوزاد من می تواند شنا یاد بگیرد به مراکز آموزش شنا مراجعه می کنید این را بدانید که این اتفاق غیر ممکن است. نوزاد شما تا به سن حدود ۵ یا ۶ سالگی نرسد مهارت شنا را یاد نمی گیرد. حالا سوال اینجاست که سن شروع یادگیری چه زمانی است؟
هرچند نمی توان به طور دقیق گفت که زمان یادگیری چه سنی است. در واقع مسئله مهم اصل تفاوت های فردی است که باعث می شود یک فرد دیرتر و یا یک فرد زودتر از موعد مقرر مهارت را فرا بگیرد. معمولاً و نه دقیقاً کودکان این قابلیت را دارند تا از سن ۶ سالگی به بعد مهارت ها را یاد بگیرند. باز هم متذکر می شوم که این سن تقریبی است و ممکن است یادگیری زودتر و یا دیر تر از آن اتفاق بیافتد.
مهارت هایی برای نوزادان و کودکان در سنین پایین در آب مناسب می باشند؟
اگر چه با توجه به مطالب یاد شده مشخص شده که درنوزادان و کودکان در سنین پایین یادگیری حاصل نمی شود اما مربیان می توانند از مهارت هایی در آب استفاده کنند که باعث تقویت ویژگی های زیست حرکتی در نوزادان شده و یادگیری نوزادان را در سنین بالاترتسهیل کند. پیشنهاد می گردد کلیه مهارت ها بازی محور باشند و در خلال بازی حرکت های شنا را شبیه سازی کنند. به عنوان مثال شنای سگی یکی از مهارت های بسیار مؤثر در تقویت قابلیت های زیست حرکتی در نوزادان و کودکان می باشد. بچه ها با این حرکت متوجه می شوند که برای حرکت و جلو رفتن در آب باید با قسمتی از دست خود آب را همچون یک پارو به سمت عقب روانه کنند ضمن اینکه این حرکت بسیار مفرح است. والدین باید بدانند که کودک دلبندشان برای یادگیری یک مهارت حرکتی باید آمادگی کامل ذهنی و جسمی را دارا باشد. بسیار دیده می شود که والدین برای حضور کودکان ۶ یا ۷ ساله در تمرین های فشرده طوری جدیت به خرج می دهند که گویی این کودک هم اکنون باید در یک رقابت بزرگ همچون المپیک شرکت نماید. اگر کودکان قابلیت های زیست حرکتی خود را قبل از سن بلوغ افزایش نداده و به تمرین های سخت بپردازند خیلی زودتر از موعد مقرر به سقف فیزیولوژیک خود رسیده و به زبان ساده تراز ورزش خداحافظی می کنند و بعضاً با مشکلات روانی متعدد روبرو خواهند شد. به قول پدر علم تمرین دنیا پروفسور تئودور بومپا ” بگذارید بچه ها بچگی کنند زیرا زمان زیادی برای بزرگسال بودن دارند”.
نگارنده: ایمان رحیمی – مسئول کمیته همگانی فدراسیون ورزش های آبی
